Inowrocław

Inowrocław
Herb Inowrocławia Flaga Inowrocławia
Województwo	kujawsko-pomorskie
Powiat	inowrocławski
Gmina • rodzaj	Inowrocław miejska
Założono	ok. 1120
Prawa miejskie	1237/1238
Prezydent	Ryszard Brejza
Powierzchnia	30,42 km²
Wysokość	85-100 m n.p.m.
Ludność (XII 2009) • liczba • gęstość	76 137[1]▼ 2 502,9 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 52
Kod pocztowy	88-100 do 88-115
Tablice rejestracyjne	CIN – kiedyś BDI, BCI, BDW, BCW i BCR.
Położenie na mapie Polski Inowrocław
52°47'35″N 18°15'40″E / 52.79306, 18.26111Na mapach: 52°47'35″N 18°15'40″E / 52.79306, 18.26111
TERC (TERYT)	6040507011
Miasta partnerskie	Bad Oeynhausen
Urząd miejski ul. Roosevelta 36/38 88-100 Inowrocław
Hasło Inowrocław w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Inowrocław (niem. Inowrazlaw, w latach 1904-1920 i podczas okupacji niemieckiej Hohensalza, czasami też Jungbreslau) – gmina miejska w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim na Równinie Inowrocławskiej, położone na Pojezierzu Kujawskim nad rzeką Noteć. Miejscowość uzdrowiskowa.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego.

Spis treści 1 Struktura powierzchni 2 Położenie 3 Demografia 4 Historia 5 Zabytki 6 Uzdrowisko Inowrocław 7 Kultura 8 Kościoły 9 Gospodarka i komunikacja 10 Edukacja 11 Media 12 Sport 13 Ciekawostki 14 Książęta inowrocławscy 15 Dzielnice i osiedla 16 Sąsiednie gminy 17 Zobacz też 18 Przypisy 19 Bibliografia 20 Linki zewnętrzne

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z 2002 ⁶ Inowrocław ma powierzchnię 30,42 km², w tym:

• użytki rolne: 46%
• użytki leśne: 0%

Miasto stanowi 2,48% powierzchni powiatu.

[edytuj] Położenie

Inowrocław leży w środkowo-zachodniej części kraju, w województwie kujawsko-pomorskim. Wraz z okolicznymi gminami tworzy powiat inowrocławski, którego jest stolicą. Przez południową część miasta płynie Noteć. Inowrocław posiada 76,14 tys. mieszkańców (XII 2009)^[1], co plasuje go na piątym miejscu wśród największych miast województwa kujawsko-pomorskiego.

Największe miasta województwa:

1. Bydgoszcz – 358 928 mieszkańców
2. Toruń – 206 013 mieszkańców
3. Włocławek – 118 042 mieszkańców
4. Grudziądz – 99 134 mieszkańców
5. Inowrocław – 76 137 mieszkańców

Inowrocław leży przy linii kolejowej Poznań–Toruń. Przez miasto przebiegają ważne trasy:

• 15 Wrocław-Krotoszyn-Gniezno-Toruń-Olsztyn
• 25 Kalisz–Bydgoszcz
• 251 Inowrocław–Wągrowiec
• 252 Inowrocław–Włocławek.

Inowrocław jest również stolicą powiatu inowrocławskiego i okolicznych gmin , razem z mieszkańcami miasta i wszystkimi mieszkańcami powiatu liczy 165 969 mieszkańców, wliczając w to miasta takie, jak: Pakość, Janikowo, Kruszwica, Gniewkowo oraz większe wioski: Sławęcinek, Słońsko, Miechowice, Tupadły.

[edytuj] Demografia

Największą populację Inowrocław odnotował w 1997 r. – wg danych GUS 79 571 mieszkańców^[2].

Dane z 30 czerwca 2004 ²

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	79 267	100	40 834	52,6	38 813	47,4
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	2552,5		1342,3		1210,2

Według danych z roku 2005 ⁶ średni dochód na mieszkańca wynosił 1577,91 zł.

• Wykres liczby ludności Inowrocławia na przestrzeni ostatnich 110 lat^[3][4]

[edytuj] Historia

Pierwsza wzmianka o Inowrocławiu pochodzi z 1185 i określa miejscowość jako Novo Wladislaw. Nazwa została wybrana prawdopodobnie na cześć Władysława Hermana lub jako Nowy Włocławek, założony przez mieszkańców Włocławka uciekających przed powodzią i szukających nowego miejsca do osiedlenia się. Miasto powstało na bazie dużego targu i znajdującej się w pobliżu warzelni soli.

Przypadkowe znalezienie historycznych śladów działalności ludzkiej i prowadzone później prace wykopaliskowe wykazały, że na terenie obecnego Inowrocławia istniała prawdopodobnie najstarsza warzelnia soli jaka została odkryta na ziemiach polskich.

Prawa miejskie Inowrocław uzyskał ok. 1238 z rąk księcia Kazimierza Konradowicza. W latach 1466-1772 Inowrocław był stolicą województwa inowrocławskiego obejmującego swym zasięgiem północno-zachodnią część Kujaw z miastami: Bydgoszcz, Solec Kujawski, Koronowo, Gniewkowo, Podgórz, Słońsko, Raciążek, Służewo, Lipno, Dobrzyń i Radziejów. Miasto było także siedzibą starostów inowrocławskich (Kategoria:Starostowie inowrocławscy).

Okres zaboru pruskiego to czas wzrastającej germanizacji. W XIX w. miasto zaczęło się ponownie rozwijać. Powstało wiele obiektów: drukarnia (1840), szkoła średnia (1848), nowy szpital dla miasta i powiatu (1870), kopalnia i warzelnia soli oraz rozpoczęcie budowy węzła kolejowego (1872-1873), uzdrowisko (1875), fabryka maszyn rolniczych i fabryka sody (1882), gazownia (1902), wodociągi (1904), elektrownia (1908), linia tramwajowa (1912-1969). Jednocześnie mieszkańcy miasta aktywnie brali udział we wszelkich zrywach narodowych (insurekcja kościuszkowska, powstania listopadowe i styczniowe). W 1812 w Inowrocławiu miał swą kwaterę cesarz Napoleon Bonaparte w drodze na Moskwę.

Inowrocław powrócił do Polski w 1919. Na czele powstańców przejmujących kontrolę nad miastem stał kpt. Paweł Cyms. Okres dwudziestolecia międzywojennego to czas zmagania się z trudną ogólną sytuacją gospodarczą w kraju, co w Inowrocławiu przekładało się między innymi na bardzo wysokie bezrobocie. Liczne były wystąpienia robotników i bezrobotnych. W 1926 policja krwawo rozgoniła demonstrację robotniczą. W latach 30. dochodziło do publicznych głodówek bezrobotnych. W 1930 głodowało m.in. 20 bezrobotnych powstańców. Mimo trudności gospodarczo-społecznych miasto się rozwijało. Uruchomiono Hutę Szkła "Irena" i szyb Kopalni Soli przy ul. Poznańskiej (1924), zakończono budowę Zakładu Przyrodoleczniczego w uzdrowisku (1927), rozpoczęto budowę lotniska (1930) ukończoną po trzech latach.

W dniach 5 – 7 września 1939 roku oddziały polskiej 26 Dywizji Piechoty stoczyły w rejonie miasta bój z jednostkami niemieckiej 4 Armii.

Pierwsze dni okupacji hitlerowskiej to masowe aresztowania i egzekucje mieszkańców, spośród których największy rozgłos zdobyła sobie tzw. "Krwawa niedziela" (noc z 22 na 23 października 1939 r.). W nocy 30 listopada 1939 r. Niemcy wypędzili z miasta ponad 1000 polskich rodzin. W latach 1940 – 1945 istniał tutaj obóz przesiedleńczy, przez który przeszło ok. 10 000 Polaków, kilkuset z nich zamordowano. W dzielnicy Mątwy znajdował się obóz dla jeńców wojennych z ZSRR, Francji i Anglii. Zginęło ich tutaj około 900. Okupację niemiecką zakończyło zajęcie Inowrocławia przez Armię Czerwoną w dniu 21 stycznia 1945. Do miasta wkroczyły wojska 2 Armii Pancernej Gwardii 1 Frontu Białoruskiego. Ostatni nalot niemiecki odbył się jednak jeszcze 4 kwietnia 1945 – pojedynczy samolot zrzucił 4 bomby odłamkowe i ostrzelał podróżnych na peronach dworca kolejowego w Inowrocławiu. (Zginął wówczas m.in. Leon Spychalski z Paprosa.)

W latach 1950-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Powiat inowrocławski przywrócono 1 stycznia 1999.

[edytuj] Zabytki

• romański kościół Imienia Najświętszej Maryi Panny z końca XII lub początku XIII w. mianowany przez papieża Benedykta XVI Mniejszą Bazyliką
• kościół farny św. Mikołaja z XV wieku, przebudowany w XVII wieku
• kościół poewangelicki z lat 1861-1863
• neoromański kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie z lat 1898-1900
• neogotycki budynek Urzędu Miejskiego
• fragmenty średniowiecznych fortyfikacji – ul. Poznańska 4 oraz Plac Klasztorny przy Państwowej Szkole Muzycznej
• neoklasycystyczny kościół garnizonowy Św. Barbary i Św. Maurycego z 1927-1928.
• Gimnazjum Św. Wojciecha przy ulicy Toruńskiej

Kościół pw. Imienia NMP – bazylika mniejsza	Portal w ścianie zachodniej kościoła pw. Imienia NMP	Pomnik Powstańców Wielkopolskich	Pomnik Jana Kasprowicza
Gimnazjum Nr 1 im. Św. Wojciecha

[edytuj] Uzdrowisko Inowrocław

Inowrocław znany jest jako miejscowość uzdrowiskowa. Tradycje warzenia tutaj soli sięgają czasów średniowiecza. Współcześnie posiada zgrupowane w jednym zespole położonym blisko centrum, w zachodniej części miasta:

• Park Solankowy,
• Zakład Przyrodoleczniczy,
• szpitale uzdrowiskowe,
• sanatoria branżowe,
• tężnie,
• Teatr Letni,
• muszlę koncertową.

[edytuj] Kultura

• Teatr Miejski ze sceną Teatru Letniego
• Inowrocławski Dom Kultury
• Młodzieżowy Dom Kultury "Pszczółka"
• Biblioteka Miejska im. Jana Kasprowicza
• Muzeum Miejskie im. Jana Kasprowicza
• Kino "Kinomax"
• Hala Widowiskowo-sportowa
• Stowarzyszenie Ogrody Kultury
• Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. im. Juliusza Zarębskiego
• Prywatna Szkoła Muzyczna "Yamaha"
• Sala Koncertowa im. Ireny Dubiskiej
• Najstarszy klub muzyczny "Hades"
• Coroczny, marcowy Ogólnopolski Festiwal Małych Form Teatralnych Arlekinada

[edytuj] Kościoły

Na terenie Inowrocławia działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

• Kościoły rzymsko-katolickie
  • Parafia pw. Imienia Najświętszej Maryi Panny, Bazylika Mniejsza
  • Parafia pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie
  • Parafia pw. św. Krzyża
  • Parafia pw. św. Królowej Jadwigi
  • Parafia pw. Chrystusa Miłosiernego
  • Parafia pw. św. Mikołaja
  • Parafia pw. Ducha Świętego
  • Parafia pw. Opatrzności Bożej
  • Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego
  • Parafia pw. św. Józefa
  • Kościół Garnizonowy pw. św. Maurycego i św. Barbary

• Kościoły protestanckie
  • Kościół Ewangelicznych Chrześcijan, Zbór w Inowrocławiu
  • Kościół Zielonoświątkowy, Zbór Syloe w Inowrocławiu
  • Kościół Ewangelicko-Metodystyczny, Parafia w Inowrocławiu

[edytuj] Gospodarka i komunikacja

Inowrocław jest jednym z ważniejszych ośrodków gospodarczych w województwie kujawsko-pomorskim.

Rozwinięty jest przemysł chemiczny, szklarski, maszynowy, metalowy, poligraficzny i spożywczy. Do największych zakładów na terenie miasta należą:

• Inowrocławskie Zakłady Chemiczne Soda Mątwy S. A. – zakłady produkują sodę kalcynowaną, kredę strącaną i chlorek wapnia,
• Huta szkła Gospodarczego Irena S. A. – notowana na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych, producent szkła kryształowego i szkła sodowego,
• Inowrocławskie Kopalnie Soli Solino S. A. Grupa Orlen – producent soli i solanki,
• Inowrocławska Fabryka Maszyn,
• Zakład Poligraficzno-Wydawniczy "Pozkal" – Drukarnia Kujawska,
• Drukarnia Druk-Intro S.A.
• Drukarnia Polprint,
• Drukarnia Ekspres,
• Centrostal Inowrocław,
• Kujawska Spółdzielnia Mleczarska Cuiavia.

W południowej części miasta znajduje się wielki zespół osadników Inowrocławskich Zakładów Chemicznych Soda Mątwy, tzw. "Białe morze". Z innych przedsiębiorstw wyróżnić można: Opak-met, Mostodrog, HT Tioplast Polska, Druk-Intro, Filar, Lematit, Joaga, Modina, Barbara Luijcx.

Rozwinięty jest sektor handlu i usług. W mieście swe siedziby ma wiele oddziałów banków, towarzystw ubezpieczeniowych, firm leasingowych i doradczych, funkcjonują liczne ośrodki handlu detalicznego i hurtowego, punkty usługowe, serwisy, istnieje kilkanaście stacji benzynowych, kilka marketów (Carrefour, Kaufland, Biedronka, Lidl, Tesco, Netto, POLOmarket, Piotr i Paweł), serwisy samochodowe (Opel, Peugeot, Ford, Renault, Hyundai i Chevrolet).

Początki kolei żelaznych w Inowrocławiu sięgają II połowy XIX wieku. 26 maja 1872 otwarto 45,4 km 2-torową linię kolejową Inowrocław-Bydgoszcz Główna^[5]. 15 sierpnia 1873 zakończono 2-letnią budowę i uruchomiono 366,4 km częściowo 2-torową linię kolejową Poznań Wschód-Inowrocław-Korsze. W marcu 1933 uruchomiono 156,1 km 1-torową linię Zduńska Wola Karsznice-Inowrocław. W II połowie XX w. sukcesywnie elektryfikowano najważniejsze linie kolejowe przebiegające przez Inowrocław W latach 1965-1974 zelektryfikowano całą 492 km 2-torową linię kolejową Chorzów Batory-Inowrocław-Tczew. W latach 1976-1990 zelektryfikowano całą linię kolejową Poznań Wschód-Inowrocław-Korsze.

Obecnie Inowrocław jest ważnym węzłem kolejowym o znaczeniu ogólnokrajowym. Leży na szlaku łączącym północ kraju z południem. Przez Bydgoszcz i Toruń łączy bowiem Gdańsk, Gdynię i Olsztyn ze wszystkimi dużymi miastami na południu. Największe znaczenie komunikacyjne ma zelektryfikowana magistrala węglowa łącząca Gdynię z Katowicami i całym Górnym Śląskiem.

W Inowrocławiu krzyżują się też drogi krajowe i wojewódzkie:

• 15 Ostróda-Toruń-Inowrocław-Gniezno-Jarocin-Krotoszyn-Trzebnica
• 25 Bobolice-Bydgoszcz-Inowrocław-Konin-Kalisz-Ostrów Wielkopolski-Oleśnica
• 251 Inowrocław-Żnin-Wągrowiec
• 252 Inowrocław-Włocławek

W sąsiednich Tupadłach znajduje się węzeł drogi K25 z drogą wojewódzką 412 Tupadły-Kruszwica.

W Inowrocławiu znajduje się ponadto lotnisko sportowe miejscowego Aeroklubu Kujawskiego.

W Inowrocławiu działa wielu przewoźników autobusowych. Największy z nich to PKS Inowrocław, posiadający także placówki w Żninie i Mogilnie oraz komunikacja miejska MPK Inowrocław.

[edytuj] Edukacja

• Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy, Wydział Zamiejscowy w Inowrocławiu – kierunki: zarządzanie, turystyka i rekreacja.

Od 2007 roku przy WSG w Inowrocławiu funkcjonuje Uniwersytet Trzeciego Wieku.

• Szkoły podstawowe
  • nr 2 – ul. Najświętszej Maryi Panny
  • nr 4 – os. Rąbin
  • nr 6 – os. Nowe
  • nr 9 – os. Mątwy
  • nr 10 – os. Szymborze
  • nr 11 – os. Piastowskie
  • podstawówka katolicka – os. Rąbin
  • Zespół Szkół Integracyjnych-dawniejsza 15
  • nr 16 - Jacewo

• Gimnazja
  • nr 1 – os. Toruńskie,
  • nr 2 – os. Rąbin,
  • nr 3 – os. Piastowskie,
  • nr 4 – os. Nowe,
  • gimazjum katolickie – os. Toruńskie
  • gimnazjum przy Zespole Szkół Integracyjnych
• Licea
  • I LO im. J. Kasprowicza,
  • II LO im. M. Konopnickiej,
  • III Liceum Ogólnokształcące im. Królowej Jadwigi,
  • IV LO im. Jana Pawła II,
• Technika
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. Jana Pawła II,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Genowefy Jaworskiej,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 im. Franciszka Zubrzyckiego,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 4,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 5 im. gen. Władysława Sikorskiego,

[edytuj] Media

W Inowrocławiu mają siedzibę media o znaczeniu ponadregionalnym. Istnieją 3 stacje radiowe, kilka redakcji gazet.

• Radio:
  • Radio Eska Inowrocław 98,1 FM
  • Radio GRA 90,8 FM
  • Radio Plus 91,6 FM
• Prasa:
  • Gazeta Pomorska (mutacja inowrocławska)
  • Express Inowrocławski (mutacja Expressu Bydgoskiego)
  • Nasze Miasto Inowrocław (wydawana przez UM)
  • Kurier Inowrocławski (darmowa gazeta wydawana co czwartek)

[edytuj] Sport

• piłka nożna – Goplania Inowrocław, Cuiavia Inowrocław, Noteć Inowrocław
• piłka ręczna – Cuiavia/OSiR Inowrocław
• koszykówka – Noteć Inowrocław, Sportino Inowrocław, SKS Kasprowicz Inowrocław, Domino Inowrocław
• karate – Inowrocławski Klub Sportowy Karate
• tenis stołowy – IKTS Noteć Inowrocław
• lotnictwo – Aeroklub Kujawski w Inowrocławiu
• pływanie – Kryta Pływalnia "Delfin", "Wodny Park"]
• siatkówka – MSPS/Osir Inowrocław
• żeglarstwo – Yacht Klub Polski INOWROCŁAW
• szachy – Inowrocławskie Towarzystwo Szachowe "Pozkal – Przydomek Inowrocław".

[edytuj] Ciekawostki

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić/wykonać działania: usunąć osobną sekcję "ciekawostki", ency informacje zintegroawć z pozostałą częścią hasła. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

• Inowrocławianie postawili już trzy pomniki Janowi Kasprowiczowi. Pierwszy zbudowany w 1930, najstarszy został zniszczony w 1939 roku, a jego replika została ustawiona w 1966 roku na skwerze przy ul. Solankowej. Przed szkołą do której Kasprowicz uczęszczał stoi jego pomnik jako gimnazjalisty odsłonięty w 1978 roku.
• Inowrocław gościł wielokrotnie króla Władysława Jagiełłę. Takie wizyty kosztowały jednak sporo. Na jeden przejazd królewskiego orszaku trzeba było zakupić 270 korców owsa^{[potrzebne źródło]}.
• Od XIV wieku do I rozbioru Polski istniało województwo inowrocławskie obejmujące swym zasięgiem tereny inowrocławskie, bydgoskie i gniewkowskie.
• Od 1980 r. pływa po morzach i oceanach świata statek typu RORO MS Inowrocław
• Inowrocław w latach 1912-1962 posiadał trakcję tramwajową. Jedyna linia wiodła z dworca kolejowego na rynek, a stamtąd ul. Św. Ducha do koszar. Ostatnie kursy tramwaje robiły 31 grudnia 1962 zabierając wtedy wszystkich na bezpłatną przejażdżkę.
• Inowrocław jest prawdziwym zagłębiem poligraficznym. W mieście działa kilkadziesiąt małych i dużych drukarni, a kilka kontynuuje tradycje związane z przemysłem poligraficznym, np. uroczysty chrzest adeptów poligrafii

• Grzegorz Turnau na wydanej w 2005 roku płycie "11:11" umieścił utwór "In Novo Wladislav" do słów Michała Rusinka

[edytuj] Książęta inowrocławscy

• Leszek II Czarny
• Leszek inowrocławski
• Przemysł inowrocławski
• Siemomysł inowrocławski
• Władysław I Łokietek

[edytuj] Dzielnice i osiedla

• Śródmieście
• Stare Miasto
• Nowe Osiedle
• Osiedle Bydgoskie
• Osiedle Toruńskie
• Osiedle Piastowskie
• Uzdrowisko
• Miechowiczki (dzielnica Inowrocławia)
• Osiedle Bajka
• Rąbin
• Rąbinek (dzielnica Inowrocławia)
• Mątwy
• Szymborze
• Solno (dzielnica Inowrocławia)
• Kruśliwiec
• Osiedle Zdrojowe
• Osiedle Kolejowe
• Cegielnia (dzielnica Inowrocławia)
• Osiedle Sady
• Osiedle Okrężek

[edytuj] Sąsiednie gminy

Inowrocław

[edytuj] Zobacz też

• Wielka Synagoga w Inowrocławiu
• Mała Synagoga w Inowrocławiu
• Synagoga w Inowrocławiu
• Cmentarz żydowski w Inowrocławiu
• Miasta w Polsce
• Związek Miast Polskich
• Ludność Inowrocławia
• Szlaki turystyczne Inowrocławia i okolic
• 1 Inowrocławski Hufiec Harcerzy ZHR
• gmina Inowrocław-Wschód
• gmina Inowrocław-Zachód
• Arlekinada

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

Stare przewodniki

• Karol Kopeć, Ilustrowany przewodnik po Inowrocławiu i Kujawach (Kruszwica-Strzelno-Trzemeszno-Mogilno-Pakość), Inowrocław 1933 [1]
• Stanisław Waszak, Przewodnik po Inowrocławiu i Kujawach (Kruszwica, Strzelno, Pakość), Inowrocław 1933 [2]
• Alfred Krysiak, "Inowrocław i Kujawy" różne wydania z różnych lat

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Strona internetowa Urzędu Miasta Inowrocław
• Inowrocławskie Forum Młodzieżowe (pod patronatem Młodzieżowej Rady Miasta Inowrocławia)
• Inowrocław w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.

p • d • e Powiat inowrocławski Miasta Inowrocław • Gniewkowo • Janikowo • Kruszwica • Pakość Gminy miejskie Inowrocław Gminy miejsko-wiejskie Gniewkowo • Janikowo • Kruszwica • Pakość Gminy wiejskie Dąbrowa Biskupia • Inowrocław • Rojewo • Złotniki Kujawskie

p • d • e Powiat inowrocławski (1919-1975) Siedziba powiatu – Inowrocław Przynależność wojewódzka woj. poznańskie (II RP) (1919-38) • woj. pomorskie (II RP) (1938-39) • woj. pomorskie (1945-50) • woj. bydgoskie (1950-75) Miasta (1919-75) Janikowo (od 1962) • Kruszwica (← od 1938) • Gniewkowo • Inowrocław (do 1928 →) • Pakość (← od 1955) Osiedla (1954-72) Janikowo (1959-62) Gminy wiejskie zbiorowe (1934-54 i 1973-75) Chełmce (← od 1938) • Dąbrowa Biskupia • Gniewkowo • Inowrocław (od 1973) • Inowrocław-Wschód (do 1954) • Inowrocław-Zachód (do 1954) • Kruszwica (← od 1938) • Pakość (od 1973) • Rojewo • Złotniki Kujawskie